O Nenadu Miloševiću

Lat­est posts by Sel­ma Hasanović (see all)

    -

    -

    Sekven­ca

                (Nenad Miloše­vić, Pesme iz lim­ba, Kul­turni cen­tar Novog Sada, Novi Sad, 2019)

    -

    -

    Šta je sve voda ovde odnela i pesak prekrio / da sve­doči nema sko­ro više niko­ga, kaže u prvoj pjes­mi autor zbirke Pesme iz lim­ba. Mrežu od koje su satkani sti­hovi čine porodični odnosi, soci­jalne i poli­tičke pri­like, sjećan­ja, snovi i uslovl­jenost vre­menom u kojem pjesme nas­ta­ju. Naslov zbirke Pesme iz lim­ba, oda­je nam­jeru auto­ra da osvi­jetli sve što je potiski­vano u međupros­toru između stra­ha od gla­di i same gla­di desetl­jeći­ma na Balka­nu, inflacijom zamagljeno značen­je suživ­ota, kao i nedostatak društvenog angažo­van­ja da živ­ot dobi­je svrhu. Nar­a­tivni oblik i pripovi­jed­ni ton zbirke pred­stavl­ja­ju sub­li­maci­ju post­mod­ernističke poez­i­je i real­is­tičkog poiman­ja his­tori­je, ali je i čine čitljivom i razumljivom svim soci­jal­nim kategorijama.

    Pre­ma motivi­ma pjesme se mogu podi­jeli­ti na neko­liko tem­atskih cjeli­na koje su ner­i­jetko anton­im­i­js­ki postavl­jene: prolazno–neprolazno, otac–majka, sjećanje–sadašnjost, individualno–kolektivno. Doživl­jaj umjet­nos­ti u ovoj zbir­ci nije podle­gao tumačen­ji­ma novih stru­ja kratko­ga vije­ka, osta­je dosljedan zadatku koji je postavl­jen naslovom, jer autor piše o onome što je doživ­io i što živi u nje­mu. U sko­ro svim pjes­ma­ma ističe se pro­laznost živ­ota i čov­jek u nje­gov­om cen­tru, oko kojeg su stege namet­nu­tih ubjeđen­ja, poli­tičk­ih prava­ca, iskrivl­jene reli­gioznos­ti, priv­idnog ateiz­ma, a kao nepro­laz­na vri­jed­nost u ovim pjes­ma­ma su apos­trofi­rane porodične vri­jed­nos­ti u čijem cen­tru je maj­ka, zatim otac, pri­jateljs­ki odnosi i umjet­nost. Dok je maj­ka požrtvo­vana, bor­be­na i dos­to­janstveno prikazana (Grobl­jan­s­ka 14), lik oca zamaglju­ju poro­ci koji su ga uskraći­vali lirskom sub­jek­tu (Povratak u Bežani­ju). Zatim vidi­mo nagov­ješ­taj čuvan­ja porodice kao naj­važni­je insti­tu­ci­je gde je sti­hom: ako se dovoljno vole, budu spasene, prikazana ljubav kao for­mu­la sretnog živ­ota i spasen­ja (Noću bližn­ji traže podršku). Prim­jet­no je prepli­tan­je različi­tih vrs­ta umjet­nos­ti kroz sti­hove koji nam veo­ma vješ­to kazu­ju o muzi­ci, fil­movi­ma, poez­i­ji, slikarstvu. Pjes­ma Suvo plakan­je, otvara mnošt­vo nedovršenih cik­ličnih priča o ljubavi, politi­ci, pro­ces­i­ma u priro­di, rev­olu­ci­ja­ma, rezolu­ci­ja­ma, čiji odgov­ori se kri­ju iza ide­ologi­je koja se dugo nije dala pobijediti.

    Poez­i­ja odiše sen­ti­men­tal­nošću, evo­ci­ran­im uspom­e­na­ma iz djet­injst­va i mla­dosti, ali je prim­jet­no pris­ust­vo živ­otne radosti i pole­ta, pjesme su lišene duboke tuge i patetike, ne pos­to­ji žal za prošlim vre­menom, već radost što je sve to dio živ­ota. Dok se čita­ju sti­hovi iz ove zbirke u svi­jesti recip­i­jen­ta se nižu slike seo­ba i povrata­ka, zaljubljenos­ti i ras­tana­ka, rato­va i prim­ir­ja, porodičnih oku­pl­jan­ja ned­jeljom, gdje domini­ra pomirenost sa sud­bi­nom, pri­h­vatan­je živ­ota bez ide­al­i­zo­van­ja, što zbirku izd­va­ja i čini specifičnom.

    Jed­nos­tavn­im jezikom je opisana svakod­nevi­ca običnog čov­je­ka, pa tako ova poez­i­ja i oslika­va rit­uale, radosti, sla­bosti, sklonos­ti gdje lirs­ki sub­jekt živi na način koji je odabrao nje­ga, oslika­va čov­je­ka sa kojim se mogu pois­tov­jeti­ti dvi­je trećine stanovništ­va ove zeml­je. Zav­iča­jne slike čine majku koja ispraća kćer u školu, dok dvo­jicu sino­va drži u jed­noj ruci i, kao uvi­jek kada su sjećan­ja u pitan­ju, opis snage majke gov­ori više o sla­bosti djete­ta, nego o važnos­ti upamćenog trenut­ka. Ne stavl­ja pjes­nik sluča­jno kao ini­ci­jal­nu pjes­mu Povratak u bežani­ju, gdje vri­jeme vidi­mo kroz kružno kre­tan­je sim­bo­la živ­ota, smjenom gen­eraci­ja na istome mjes­tu. Bežani­ja u ovom sluča­ju pred­stavl­ja bijeg, mjesto, ali i povratak, pa lirs­ki sub­jekt citi­ra učiteljicu svo­je kćeri koja kaže: Rođe­na sam, živim i umreću u selu Bežani­ja. Živ­ot jedne porodice koja pred­stavl­ja kolek­tivnu sliku nar­o­da rođen­jem osu­jećenog na bijeg čija putan­ja je kružnog  obli­ka i  povratak na počet­nu tačku kre­tan­ja je neminovan.

    Zbir­ka se završa­va pjes­mom Dva pro­leća i to je ujed­no najop­ti­mistični­ja i najrazi­grani­ja pjes­ma u cijeloj zbir­ci. Samo čov­jek pun nade može imati prol­jeće u sebi i prol­jeće oko sebe i Miloše­vić se vanred­no poigra­va lek­sikom, pa su otu­da nje­gove pjes­ničke slike aut­en­tične i pune metafore. On gov­ori o očeki­van­ji­ma od godišn­jeg doba kroz duhovno stan­je uzdignu­to na nivo best­je­lesnog zanosa, intimne emo­ci­je i doživljaja.

    Pose­ban sta­tus ima pjes­ma Limb, u kojoj lirs­ki sub­jekt crta putan­ju od ironi­je do par­o­di­je i od sen­ti­men­tal­nos­ti do nos­tal­gičnos­ti, kako bi aluz­i­je iz počet­nih pje­sama zatvo­rile moti­vaci­js­ki krug. U ovoj pjes­mi Miloše­vić uvo­di još jed­nu dimen­z­i­ju, koja bi se samo uslovno mogla naz­vati soci­jal­nom. Ona se, zapra­vo, sas­to­ji u povezi­van­ju religi­jskih ele­me­na­ta kroz različite epo­he sa  velikom vre­men­skom dis­tan­com, pri čemu je nar­a­tivni ton pjesme lišen svake žel­je za izru­gi­van­jem. U toj his­tori­jskoj panora­mi lirs­ki sub­jekt otvorenog uma i širokog srca priz­na­je kolek­tivnu kriv­icu i izgo­vara neprikos­novenu molitvu Srce, otvori se, veličaj me / i ne zat­varaj se više.

    Zbir­ka Pesme iz lim­ba je slože­na, ali bez kom­pli­ci­ranih odnosa unutar samih pje­sama, što tumača dovo­di do suš­tine i pronalas­ka istinske vri­jed­nos­ti. Mikrokos­mos pjes­ničkog svi­je­ta kon­stru­isan jezikom poli­tikolo­ga, obliku­je se iz jedne racionalne per­spek­tive sa foku­som na svakod­nevicu savre­menog čov­je­ka. Pjesme čine čvrstu struk­tu­ru bez proizvoljnih ele­me­na­ta bez pret­jer­ane ozbiljnos­ti, las­civnos­ti, sa skrom­nom dozom humo­ra. Nekad, sa veo­ma malo riječi obliku­je atmos­feru nije­mog pri­h­vatan­ja sud­bine (Žud­nje, pustin­ja), gdje miješan­jem per­spek­ti­va sa tragikom savre­menog doba lirs­ki sub­jekt priz­na­je imag­i­narnost kao dio pos­tup­ka: Ti lju­di, taj par, žive samo u ovoj pes­mi.  Ove pjesme svje­doče o tome da se i post­mod­ernisti mogu bav­i­ti egzis­ten­ci­jal­nim pitan­ji­ma, odno­som prošlosti i budućnos­ti, a da prit­om čuva­ju granice seman­tike što je postignu­to pjes­nikovom odm­jerenošću i pro­bra­nom lek­sikom. Informisanost i kom­po­nen­ta objek­tivnog doživl­ja­ja svi­je­ta odražava­ju se na savre­menost lirskog sub­jek­ta koji sko­ro ni u jed­noj pjes­mi nema optužu­jući ton. Lirs­ki dijalozi sa prošlošću i kul­tur­om (Suvo plakan­je), izgrađeni su ukrš­tan­jem indi­vidulne emo­ci­je i nacionalnog naslijeđa.

    Tumačeći poez­i­ju Nena­da Miloše­vića, ona nam može izgle­dati mno­go više opti­mistič­na nego što zapra­vo jeste. Takav uti­sak se stiče prven­stveno zbog odsust­va pes­imističnih etike­ta i dos­to­janstvenog pri­h­vatan­ja svih živ­ot­nih stru­ja kao i istra­jnog gajen­ja nade u jed­no ljepše sutra.

    -

    -